Plaats van psychosynthese in relatie tot andere stromingen

De grondlegger van psychosynthese is de Italiaanse psychiater Roberto Assagioli (1888 - 1974). Assagioli had aanvankelijk grote belangstelling voor de psychoanalyse (Freud dacht dat Assagioli de geschikte man zou zijn om de psychoanalyse in Italië te verspreiden) en de psychoanalytische invloeden zijn in het werk van Assagioli goed terug te vinden.

Verder is psychosynthese beïnvloed door het werk van Jung (de oerbeelden of archetypen uit ons onbewuste dragen vitaliteit en energie met zich mee), van de humanistische psycholoog Maslow (vertrouwen in het natuurlijke ontwikkelingsproces wat in onze persoonlijkheid plaatsvindt) en door de dagdroomtherapie van Hanscarl Leuner. Ook de Oosterse filosofie en dan vooral de Hindoeïstische Raja Yoga is een van de bronnen waaruit de psychosynthese put. In religieuze zin beschouwde Assagioli zich als geestverwant van de joodse denker Martin Buber. In de vroege jaren vijftig van de vorige eeuw richtte Assagioli de Italiaanse Vereniging voor Progressief Jodendom op. Deze vereniging was gericht op het stimuleren van een houding van openheid, begrip en samenwerking tussen mensen van verschillende geloofsrichtingen.

Assagioli vond dat psychoanalyse te veel de nadruk legde op alleen het overleven en handhaven als individu en te weinig op zingeving en gemeenschapszin. Het gaat niet alleen om de materiële voorwaarden voor ons leven, maar ook om de vraag: wat is de zin van mijn bestaan, welke richting neemt mijn leven en hoe verhoud ik mij tot de medemens?

Waar Jung vooral de richtinggevende kracht van ons leven in het onderbewustzijn en beeldbewustzijn legde, daar ging Assagioli een stap verder. Hij nam -naast een lager onbewuste- het bestaan aan van een ‘hoger onbewuste’, van creativiteit, liefde, humor, ethische en wetenschappelijke inspiratie en ons vermogen tot contemplatie.

Kern van ons hogere onbewuste is ons Zelf, onze tijdloze essentie, een onveranderlijk stil en puur zijn. Hindoes noemen het Atman of Brahman. Je zou het ook de ziel kunnen noemen, datgene wat ons leven be-zielt. Datgene dat licht brengt in de duisternis.

Soms is het plezierig als de ziel zich manifesteert, als we verliefd zijn bijvoorbeeld of als we heel erg van een muziekstuk genieten. 
Maar soms ook is het een schokkende ervaring, zoals bij ziekte, een scheiding of als er een plotselinge breuk in onze carrière optreedt. We worden dan met onze neus op de eindigheid gedrukt en een intense crisis kan het gevolg zijn. Wat zo zeker en vaststaand leek, is plotseling aan verval onderhevig. We kunnen dan onzeker en verward worden: we zijn onze richting, onze weg in het leven kwijt.

In zo’n situatie kunnen we terecht komen wanneer we alles hebben bereikt waar we altijd naar verlangd hebben en dan opeens een leegte ervaren, een leegte in de zin van: “Is dìt het nou?”

Het gaat er dan niet zozeer om dat we verlost raken van actuele ongemakken als wel om opnieuw onze richting in het leven te vinden te midden van die ongemakken. De psychosyntheticus helpt ons om weer in contact te komen met ons eigen innerlijke kompas, en daar weer op te leren vertrouwen.